De reflectieve wandeling Een dokter vraagt : hoe veel en hoe vaak ? Een psycholoog vraagt : waarom ? Een dominee vraagt : waartoe ? Bij veranderingen is het van belang dat er eerst richting bepaald wordt : Eerst richten, dan inrichten om vervolgens te kunnen verrichten. Een methode die Herman Wijffels ook aan de onderhandelingstafel heeft gebruikt in de afgelopen maanden bij het tot stand brengen van de bijbelrode coalitie. Voor richten is reflectie een belangrijke factor. Maar hoe doe je dat ? Steeds vaker blijkt er behoefte in de dagelijkse HRM praktijk aan praktische reflectieoefeningen. In het kader van vitaliteit en geïnspireerd blijven werken is dat essentieel. Hierbij past ook een reflectieve wandeling oftewel lopend rijk en gezond worden : Wat is dat ? Wie kent het niet? Je loopt al een tijd rond met een bepaalde vraag of dilemma. Hoe je er ook ‘tegenaandenkt’, er lijkt weinig tot niets te veranderen in je overwegingen. En dan is er ineens die ingeving of verschuiving die je invalt na een tijd ‘eruit te zijn geweest’. Bij doorvraag op eigen en andermans ervaringen blijkt dat het afleggen van een tocht of reis veelbetekenend kan zijn voor een verandering van gezichtspunt. “Ik zie deze dingen nu in een ander perspectief” of “in een ander licht” hoor je dan vaak gezegd worden. Geldt dit eigenlijk al voor elke reis of vakantie, het gaat nog sterker op voor de te voet afgelegde tocht. Alsof de fysieke inspanning van het lopen van A naar B dit proces van ruimer kijken en denken alleen nog maar versterkt. Pelgrimstochten, bedevaarten en rondgangen zijn niet voor niets van alle tijden en dus ook nog van nu. Ze zijn een beproefd middel om nieuw licht te krijgen op een belangrijk thema in je leven. Het bereiken van het fysiek gestelde doel blijkt al snel bijzaak; wat er tijdens de tocht gebeurt levert de rijkdommen op. Voorbereiding: neem een goede vraag mee! “Vaarwel zei de vos, dit heb ik geleerd je kunt alleen ècht zien met je hart.” Antoine de St Exupere (uit Le Petit Prince) Een vraag is een opener. Een opener van ogen, oren, neus, tong en tastzin. Als ik mij iets afvraag groei ik in ontvankelijkheid. Ik ben benieuwd, geïnteresseerd, geboeid. Ik wil weten, ontdekken, erbij komen. Door een vraag bij me te dragen ga ik vinden: intrigerende gesprekken en uitspraken, boeiende indrukken, ontmoetingen, nieuwe vragen, literatuur, bemoediging, inspiratie, verontrusting en noodzaak. Het gebied waarnaar ik informeer gaat zich voor mij openen en een rijke oogst kan mijn deel zijn. Reflectief wandelen is wandelen met een reflectievraag, de vraag geeft richting en doet je beseffen waar je in leven en werk naar toe wil gaan : Hieronder enkele suggesties voor het vinden van zo’n goede vraag. Hoe vind ik een goede vraag? Hoe vind ik een vraag goed? Neem een vraag die je niet alleen tot nadenken stemt (soms is zelfs dat een nadeel) maar je ook en vooral iets doet, je raakt. Een vraag die je voelt. Neem eerder een vraag die intrigeert en waar geen makkelijk, snel antwoord op te vinden is (de zogenaamde trage vraag) dan de vraag die snelle antwoorden genereert. Vindplaatsen voor goede vragen zijn verder: ergernis, ongeduld, neiging tot opgeven, verlangen, verzuchten, puzzelen, gevoel van incompleetheid, ongemak, verontrusting. Vermijd vragen die informeren naar het Hoe (want dat zijn vormgevingsvragen), het Waarom (die kunnen makkelijk leiden tot ‘historische’ verklaringen) en vragen die in hun formulering verwijzen naar een afgeronde, historische werkelijkheid. Daarom: liever tegenwoordige dan verleden tijd gebruiken in de vraag, pas op met het woordje “toen”. Laat de vraag ook een zekere aantrekkelijkheid voor je hebben, dat maakt dat je je er graag aan zult wijden. Maurice de Valk International Forum for Organisational Health www.ifoh.nl